BAĞIMLILIK NEDEN AİLE HASTALIĞIDIR?

Ailenin bir üyesi bağımlı olduğunda artık ailenin dengesi ve ailedeki kişilerin aldığı roller

değişmeye başlar. Aile de bağımlılığın var olabileceği ve kaynak edinebileceği bir ortam

oluşur.

Kişi kullanıma anne ve babası ile birlikte yaşarken de başlamış olabilir, evlenerek

kurduğu aile içerisinde de başlamış ya da devam ediyor olabilir. Her türlü durumda artık

içinde bulunduğu aile ‘bağımlı ailesidir.’

Aile üyeleri her ne kadar bağımlılıktan yakınlarını kurtarmaya çalışma niyetinde olsalar

da, farkında olmadan bağımlılık döngüsünü beslerler. Buna sebep olan şey bağımlı aile

yapısında aldıkları roller gereği gösterdikleri tutum ve davranışlardır.

Bağımlı Aile Yapısında Roller: Görünmeyen Dengeler ve Sessiz Çığlıklar

Bağımlılık yalnızca madde kullanan bireyin yaşadığı bir sorun değildir; aile sisteminin

tamamını etkileyen, dinamikleri değiştiren ve herkesin davranışlarını yeniden

şekillendiren bir süreçtir. Aile, farkında olmadan bu yeni düzene uyum sağlamak için

bazı roller oluşturur. Bu roller, başlangıçta krizi yönetmeye yardımcı olsa da zamanla

sağlıksız bir döngüyü besler.

Aşağıda bağımlı aile yapısında sık görülen roller ve bu rollerin aile içindeki işlevleri yer

almaktadır.

1. Bağımlı (Identified Patient)

Ailedeki temel sorunun görünür noktasıdır. Tüm enerji, zaman ve dikkat çoğunlukla bu

kişinin davranışlarını kontrol etmeye, krizlerini çözmeye ve sonuçlarını toparlamaya

harcanır. Bağımlı kişi, farkında olmadan ailenin diğer problemlerinin üstünü örten bir

“merkez” hâline gelir.

Bu durum hem bireyin iyileşmesini zorlaştırır hem de ailedeki diğer üyelerin

sorunlarının görünmez olmasına yol açar.

2. Eş / Birincil Bakıcı (Caretaker)

Bu kişi çoğu zaman bağımlının sonuçlarını temizler, yalanlarını örtmeye çalışır, krizlerini

yönetir ve sorumluluklarını üstlenir.

Niyet çoğunlukla sevgiden gelse bile, koruyucu davranışlar bağımlılığın sürmesine

zemin hazırlar. Bakıcı rolü zamanla kişiyi fiziksel ve duygusal olarak tüketir; kendi

ihtiyaçlarını geri plana iter.

3. Kahraman (The Hero)

Genellikle ailedeki en sorumluluk sahibi görünen kişidir. Okulda, işte veya sosyal

yaşamda başarılarıyla dikkat çekmeye çalışır.

Amacı, ailede yaşanan kaosu “dengelemek” ve dış dünyaya güçlü bir imaj sunmaktır.

Ancak kahramanlar çoğu kez yüksek kaygı taşır, mükemmeliyetçi olabilir ve kendi

duygusal ihtiyaçlarını bastırırlar.

4. Günah Keçisi (The Scapegoat)

Ailedeki öfke, hayal kırıklığı ve çaresizlik çoğu zaman bu kişiye yönelir.

Davranış problemleri gösterebilir, okuldan uzaklaşabilir veya isyan eden bir tutum

geliştirebilir.

Görünürde sorun çıkarıyor gibi görünse de aslında ailedeki asıl acıyı ve gerginliği

görünür kılan kişidir.

5. Maskot (The Mascot)

Aile içindeki ağır atmosferi hafifletmek için mizahı ve enerjiyi kullanır.

Şakalar, neşeli davranışlar ve dikkat dağıtıcı tutumlar, gerginliği azaltmak için

geliştirilmiş baş etme yöntemleridir.

Dışarıdan en neşeli görünen kişi, çoğu zaman içten içe en kaygılı ve yalnız olan olabilir.

Rollerin Amacı Nedir?

Bu roller aslında aile sisteminin “hayatta kalma stratejileri”dir. Her üye, bilinçsizce bir

boşluğu doldurmaya çalışır:

• Krizi yönetmek

• Aileyi bir arada tutmak

• Dış dünyaya düzenli bir görüntü sunmak

• Kaosu mümkün olduğunca azaltmak

Ancak bu roller uzun vadede duygusal yaralanmalara, iletişim kopukluğuna ve sağlıksız

ilişkisel kalıplara neden olabilir.

İyileşme, Roller Değiştiğinde Başlar

Aile içindeki roller fark edildiğinde ve her birey kendi duygularını ifade etmeye

başladığında iyileşme için kapı aralanır.

Aile danışmanlığı , bağımlılık tedavisinin en önemli parçalarından biridir; çünkü bağımlılık bir

sistem içerisinde devam eder, aynı sistem içinde değişmeye başlar.